Tóm tắt nhanh: Hóa đơn điện của hệ khí nén thường lớn nhưng khó quy trách nhiệm, vì không ai đo máy nén tiêu thụ bao nhiêu điện cho mỗi mét khối khí thật sự tạo ra. Chỉ số công suất riêng, tính bằng kW trên mỗi m³/phút, giải quyết đúng vấn đề này: nó cho biết mỗi đơn vị khí đang tốn bao nhiêu điện, và có thể so sánh giữa các máy, các ca và các nhà máy. Bài này hướng dẫn cách đo, cách tính và cách dùng chỉ số này để tìm rò rỉ, máy chạy xả tải và áp suất đặt quá cao.

Một quản lý nhà máy từng nói hệ khí nén tốn khoảng 20 phần trăm điện toàn nhà máy, nhưng không chứng minh được con số đó từ đâu ra. Máy nén chạy, điện kế tổng quay, và mọi người chấp nhận đó là chi phí cố định. Chỉ khi gắn công tơ điện riêng cho máy nén và đồng hồ lưu lượng tại đầu ra, nhà máy mới thấy rõ: một phần ba điện năng đang nuôi máy chạy xả tải và rò rỉ, không tạo ra khí hữu ích.

Máy nén khí trục vít công nghiệp
Máy nén khí trục vít công nghiệp

QiAir là nhà sản xuất và nhà cung cấp máy nén khí trục vít của Trung Quốc, hỗ trợ khách nước ngoài kiểm toán năng lượng hệ khí nén trước khi thay máy hoặc mở rộng. Kiểm toán không cần thiết bị đắt tiền ngay từ đầu, mà cần đo đúng ba đại lượng: điện tiêu thụ, lưu lượng khí và áp suất làm việc, trong đủ thời gian để thấy cả cao điểm và thấp điểm.

Công suất riêng là gì và đo như thế nào cho đúng?

Công suất riêng là điện năng tiêu thụ chia cho lưu lượng khí tự do tạo ra, đơn vị thường là kW trên m³/phút, hoặc ngược lại là lưu lượng trên mỗi kW. Máy hiệu quả có công suất riêng thấp: cùng tạo ra 10 m³/phút nhưng chỉ tốn 55 kW thay vì 70 kW. Chỉ số này chỉ có ý nghĩa khi đo ở cùng áp suất làm việc, vì cùng một máy, chạy ở 10 bar sẽ có công suất riêng cao hơn chạy ở 7 bar.

Để đo, cần công tơ điện riêng cho máy nén, đồng hồ lưu lượng tại đầu ra sau bình chứa, và ghi số liệu theo khoảng thời gian, ít nhất một tuần làm việc đầy đủ. Đừng đo trong một giờ rồi kết luận, vì tải thay đổi theo ca. Ghi thêm áp suất đặt, nhiệt độ môi trường và chế độ tải hoặc xả tải, để khi phân tích có thể tách riêng giờ máy chạy có ích và giờ máy chạy không tải.

Đọc kết quả: rò rỉ, xả tải và áp suất cao lộ ra ở đâu?

Nếu công suất riêng tăng dần theo tháng trong khi áp suất đặt không đổi, nguyên nhân thường là lọc tắc, két làm mát bẩn, đầu nén mòn hoặc rò rỉ tăng. Nếu công suất riêng cao vào ca đêm hoặc cuối tuần khi sản xuất dừng, đó là dấu hiệu rò rỉ nền hoặc máy chạy xả tải không cần thiết. Một nhà máy đo được lưu lượng nền ban đêm bằng 25 phần trăm lưu lượng ban ngày thì gần như chắc chắn có rò rỉ lớn cần xử lý.

So sánh công suất riêng giữa các máy trong cùng hệ thống cũng rất revealing. Máy cũ chạy xả tải nhiều sẽ có chỉ số tệ hơn hẳn máy mới chạy đầy tải, dù cả hai cùng thương hiệu. Từ đó, quyết định ưu tiên chạy máy nào, dừng máy nào vào giờ thấp điểm, và có nên thay máy cũ bằng máy biến tần sẽ dựa trên số liệu, không dựa trên cảm giác.

  • Đo điện, lưu lượng và áp suất cùng lúc trong ít nhất một tuần làm việc.
  • Công suất riêng tăng dần thường do lọc tắc, két bẩn hoặc rò rỉ tăng.
  • Lưu lượng nền ban đêm cao là dấu hiệu rò rỉ cần xử lý ngay.

Chuẩn đối sánh và bước tiết kiệm sau kiểm toán

Chuẩn đối sánh nên lấy từ chính nhà máy trước, rồi mới so với catalogue nhà sản xuất và tiêu chuẩn hiệu quả. Catalogue thường ghi công suất riêng ở điều kiện thử nghiệm lý tưởng, còn nhà máy thật có đường ống dài, nhiệt độ cao và tải dao động. Vì vậy mục tiêu thực tế là cải thiện 10 đến 20 phần trăm so với mức nền hiện tại trong vài tháng, thay vì đòi đạt ngay con số catalogue.

Các bước tiết kiệm thường theo thứ tự rẻ trước đắt sau: sửa rò rỉ, giảm áp suất đặt về mức cần thiết, thay lọc và vệ sinh két, điều chỉnh thứ tự chạy máy, rồi mới tới thay máy biến tần hoặc máy hiệu quả cao. QiAir dùng kết quả kiểm toán của khách để tính thời gian hoàn vốn cho từng bước, vì một máy mới chỉ đáng mua khi số liệu cho thấy máy cũ thật sự tốn điện hơn chi phí thay thế.

Câu hỏi thường gặp

Công suất riêng bao nhiêu là tốt?

Phụ thuộc áp suất và loại máy. Quan trọng hơn là so sánh cùng áp suất, cùng điều kiện, và theo dõi xu hướng theo thời gian trong chính nhà máy.

Cần thiết bị gì để kiểm toán năng lượng?

Công tơ điện riêng cho máy nén, đồng hồ lưu lượng và ghi áp suất. Có thể bắt đầu bằng thiết bị đo tạm trước khi lắp cố định.

Kiểm toán bao lâu thì đủ?

Ít nhất một tuần làm việc đầy đủ, bao gồm cao điểm, thấp điểm và thời gian dừng sản xuất, để thấy rò rỉ nền và giờ xả tải.

Bài viết liên quan

QiAir là nhà sản xuất và nhà cung cấp máy nén khí trục vít của Trung Quốc. Nếu bạn đang tìm mua máy nén khí trục vít từ Trung Quốc — cho nhà máy, nhà máy dệt, công trường xây dựng hay dây chuyền sản xuất mới — hãy liên hệ QiAir để nhận báo giá theo nhu cầu thực tế, số liệu hiệu năng rõ ràng và hỗ trợ xuất khẩu.